Penalty, hay phạt đền, là quả đá phạt trực tiếp được thực hiện từ chấm 11 mét, nơi đội tấn công đối mặt trực tiếp với thủ môn. Theo Luật 14 của IFAB, bàn thắng được phép ghi trực tiếp từ quả penalty, và luật quy định chi tiết từ vị trí đặt bóng đến hành vi của từng cầu thủ.
Khi nào được hưởng phạt đền?
Trọng tài cho hưởng phạt đền khi một cầu thủ của đội phòng ngự phạm một trong các lỗi đáng đá phạt trực tiếp ngay trong khu phạt đền của đội mình. Các lỗi này gồm đá hoặc cố đá, ngáng chân hoặc cố ngáng, nhảy vào người, đẩy, đánh hoặc cố đánh (kể cả dùng đầu), xoạc bóng hoặc vào bóng không an toàn, kéo hoặc giữ người, cản trở có tiếp xúc và chơi bóng bằng tay theo quy định, được giải thích riêng trong bài lỗi chơi bóng bằng tay: khi nào bị thổi penalty. Lỗi cũng được tính nếu xảy ra ngoài sân khi bóng đang trong cuộc nhưng điểm gần nhất với đường biên nằm trong khu phạt đền.
Điểm cốt lõi để phân biệt: chỉ lỗi dẫn tới đá phạt trực tiếp mới thành penalty. Những lỗi bị xử lý bằng đá phạt gián tiếp như thủ môn bắt bóng từ đường chuyền về bằng chân của đồng đội hay chơi bóng nguy hiểm vẫn được thổi đá phạt gián tiếp ngay tại vị trí vi phạm, kể cả khi nằm trong vòng cấm. Chi tiết hai nhóm lỗi nằm trong bài lỗi trực tiếp, gián tiếp và thẻ phạt trong bóng đá, còn những thuật ngữ liên quan được giải thích trong chuyên mục kiến thức bóng đá của 24HTYSO.
Bóng và người thực hiện phải thế nào?
Bóng được đặt trên chấm phạt đền và phải đứng yên; theo Luật 14, chỉ cần một phần bóng chạm hoặc nằm trên tâm chấm, còn cột dọc, xà ngang và lưới không được rung chuyển. Người thực hiện phải được xác định rõ ràng trước khi sút.
Thủ môn phải đứng trên vạch cầu môn, giữa hai cột dọc, đối mặt với người sút cho tới khi bóng được đá. Tại thời điểm bóng rời chân, ít nhất một phần bàn chân thủ môn phải chạm vạch hoặc nằm ngay trên, ở sau vạch; thủ môn cũng không được có hành vi cố tình gây mất tập trung như trì hoãn cú sút hay chạm vào cột dọc, xà ngang, lưới.
Các cầu thủ khác đứng ở đâu?
Mọi cầu thủ ngoài người sút và thủ môn phải đứng cách chấm phạt đền tối thiểu 9,15 mét, phía sau bóng, trong sân và bên ngoài khu phạt đền. Chỉ khi mọi vị trí đã đúng, trọng tài mới ra hiệu cho thực hiện cú sút; toàn bộ quy trình từ vị trí bóng đến các tình huống đá lại được trình bày trong bài luật phạt đền trong bóng đá.
Quả penalty được thực hiện ra sao?
Người sút phải đá bóng về phía trước; có thể dùng gót chân miễn bóng di chuyển về phía trước. Bóng được tính là vào cuộc khi được đá và di chuyển rõ ràng, sau đó người sút không được chạm bóng lần thứ hai trước khi bóng chạm một cầu thủ khác.
Quả penalty kết thúc khi bóng dừng, đi ra ngoài sân hoặc trọng tài dừng trận vì một lỗi. Nếu cú sút bật ra từ cột dọc, xà ngang hoặc thủ môn, trận đấu vẫn tiếp tục và các cầu thủ được tranh bóng; điều này khác với loạt luân lưu, nơi mỗi lượt chỉ có một cú sút. Ở cuối mỗi hiệp, trọng tài cộng thêm thời gian để quả penalty được thực hiện và hoàn tất.
Khi nào quả penalty bị đá lại?
Quả penalty bị đá lại khi thủ môn rời vạch vôi quá sớm và cú sút không thành bàn, hoặc khi cầu thủ tấn công xâm nhập khu phạt đền trước khi bóng được đá và pha xâm nhập ảnh hưởng rõ rệt tới tình huống, ví dụ chạm bóng hoặc ghi bàn. Thủ môn vi phạm lần đầu trong trận chỉ bị nhắc nhở, lần sau bị thẻ vàng.
Một số hành vi của người sút không khiến quả penalty được đá lại mà bị xử đá phạt gián tiếp: đá bóng ra sau, giả sút sau khi đã hoàn tất đà chạy, hoặc người khác thực hiện thay người sút đã xác định. Trường hợp giả sút bị thẻ vàng vì hành vi phi thể thao; nếu cả thủ môn và người sút cùng vi phạm, người sút bị thẻ vàng và trận đấu tái tục bằng đá phạt gián tiếp cho đội phòng ngự.
VAR có can thiệp quả penalty không?
VAR được phép kiểm tra các tình huống phạt đền: có lỗi hay không, lỗi xảy ra trong hay ngoài khu phạt đền, có chạm tay trái luật hay không, hoặc trọng tài có bỏ sót quả penalty hay không. Sau khi xem lại, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về trọng tài chính; cơ chế xem lại được giải thích trong bài VAR là gì.
Câu hỏi thường gặp
Chấm phạt đền cách khung thành bao nhiêu mét?
11 mét, tương đương 12 yard, tính từ chấm phạt đền tới đường khung thành.
Thủ môn được di chuyển trước khi bóng được sút không?
Thủ môn có thể di chuyển ngang trên vạch vôi nhưng phải giữ ít nhất một phần chân chạm hoặc nằm trên, ở sau vạch cho tới khi bóng được đá; rời vạch quá sớm khiến cú sút không vào sẽ bị đá lại.
Bóng bật ra từ cột dọc có được đá bồi không?
Có. Trong quả penalty của trận đấu, bóng vào cuộc sau cú sút nên các cầu thủ được tranh bóng và đá bồi; trong loạt luân lưu thì mỗi lượt chỉ có một cú sút.
Giả sút khi đá penalty có bị phạt không?
Giả sút trong lúc chạy đà được phép; giả sút ngay khi đã hoàn tất đà chạy bị coi là hành vi phi thể thao, trọng tài rút thẻ vàng và cho đội phòng ngự hưởng đá phạt gián tiếp.
Khi xem một quả penalty, chỉ cần kiểm tra hai chi tiết mà Luật 14 quy định rõ nhất: bóng nằm trên chấm 11 mét và thủ môn giữ ít nhất một phần chân trên vạch vôi cho tới khi bóng rời chân. Vi phạm bất kỳ điều kiện nào cũng có thể khiến quả đá bị làm lại hoặc bàn thắng bị từ chối.
